Hedendaags zingeven in Vlaanderen DEEL 1

Dit bericht gaat over de tekst van Verhaest en Verté 'Hedendaags zingeven in Vlaanderen'.

Inleiding
Met dit onderzoek willen ze levensbeschouwing bekijken als zingevingskader en nagaan of er in Vlaanderen een mogelijke indeling in levensbeschouwelijke groepen bestaat, die de traditionele levensbeschouwelijke tussenschotten overstijgt.

Levensbeschouwelijke veranderingen en zingeving
Secularisatie is volgens Berger 'een proces waarin maatschappelijke sectoren verwijderd worden van de dominantie van religieuze instituties'. De kerken verliezen hun functies, de religieuze culturele productie neemt af en er is een groeiend individueel bewustzijn.
Onzichtbare religie is een meer gesubjectiveerde en geprivatiseerde religiositeit.
Religie is een systeem dat zin verschaft in en aan het leven. Traditionele religie geeft betekenis aan elke unieke situatie. Een religie bevat overtuigingen, voorschriften, doelen en regelt gedrag en emoties. Het is een oriënterend wereldbeeld.

Hedendaagse levensbeschouwing is een individuele combinatie van verschillende traditionele en 'nieuwe' levensbeschouwingen. Het zijn flexibele zingevingskaders. Er is een levensbeschouwelijke bricolage. Individuen gebruiken zingevingssystemen voor hun handelen. De behoefte aan transcendentie is niet meer exclusief verbonden met geïnstitutionaliseerde religies.

Het onderzoekskader: driehoeksmodel van persoonlijke zingeving
Meaning wordt opgevat als een multidimensionaal construct, bestaande uit een cognitieve, motivationele en affectieve component die zich als punten van een driehoek tot elkaar verhouden. De cognitieve component bestaat uit een individueel geconstrueerd wereldbeeld. De motivationele component van persoonlijke zingeving is het geheel van waarden dat ons een richting en doelen verschaft in het leven. Het werken aan de realisatie van deze doelen geeft zin en betekenis aan het leven. De affectieve component bestaat uit gevoelens van voldoening en vervulling die gepaard gaan met het realiseren van levensdoelen. Dit houdt verband met subjectief welbevinden.
Deze drie dimensies van zingeving (het cognitieve, motivationele en affectieve) vinden we ook bij andere auteurs terug. Feedback speelt een belangrijke rol.
Er wordt ook een gedragscomponent van zingeving in het onderzoek opgenomen.

De affectieve component bevat tevredenheid, vervulling en geluk. De cognitieve component bevat overtuigingen, interpretaties en begrip. De motivationele component bevat waarden, behoeften en doelen. Reker en Wong herleiden deze bronnen tot 4 onderliggende dimensies: zelfpreoccupatie, zelfrealisatie of individualisme, collectivisme en zelftranscendentie. Het is zingeving op fysisch, psychisch, sociaal en transcendent vlak.

Het onderzoek
Onderzoeksvraag 1: levensbeschouwelijke groepen
De eerste onderzoeksvraag is: 'Kan in Vlaanderen een indeling in levensbeschouwelijke groepen onderkend worden die niet gebaseerd is op de traditionele levensbeschouwelijke overtuigingen, maar eerder op een brede invulling van persoonlijke zingeving in het dagelijkse leven, vertrekkende vanuit de cognitieve component zoals beschreven in de theorie van Reker en Wong?'.

De clusteranalyse is een geschikte methode om exploratief te werk te gaan. Er werden zeven schalen beschouwd die peilen naar de cognitieve component van zingeving: wereldgeoriënteerd wereldbeeld, nihilistisch wereldbeeld, transcendent wereldbeeld, alternatieve geloofsovertuigingen, belang van levensbeschouwing, mate van praktiseren en belang van rituelen. Er werden 66% van de respondenten onderverdeeld in 10 clusters. Ten slotte zijn er wel degelijk levensbeschouwelijke groepen te onderkennen op basis van de elementen van de cognitieve component.

Onderzoeksvraag 2: motivationele, affectieve en gedragsmatige verschillen
De tweede onderzoeksvraag is: 'Verschillen de levensbeschouwelijke groepen die gevormd worden op basis van de cognitieve component, ook in de invulling van hun motivationele en affectieve component?'. De motivationele component wordt gemeten aan de hand van de waarden 'humanisme', 'verbondenheid', 'utilitair individualisme' en 'hedonisme'. Een algemene oriëntatie inzake breed maatschappelijke en ethisch gevoelige thema's wordt ook opgenomen. De affectieve component wordt gemeten aan de hand van eigenwaarde en grip op het leven. De gedragscomponent wordt bekeken aan de hand van de ontwikkelde SOMP-R schaal die 16 mogelijke bronnen van zingeving aangeeft.

Elk van de motivationele variabelen en één affectieve variabele (eigenwaarde) geeft een significant verschil in gemiddelde score tussen de 10 clusters. De clusters verschillen significant op elk van de bronnen van zingeving, met uitzondering van de bronnen 'tegemoetkomen aan basisbehoeften' en 'genotsactiviteiten'. Verschillen in cognitie geven significante verschillen in de motivationele en affectieve component en verschillen in zingevend gedrag.