Dit gaat over het vervolg van de vierde tekst die we voor het leeronderzoek moeten lezen, namelijk 'Het (post)seculier perspectief van Jürgen Habermas' door Patrick Loobuyck.
De religieuze zijde heeft de taak een reflexieve religie te ontwikkelen. Religie moet godsdienstvrijheid erkennen en ruimte laten voor redelijke onenigheid over geloofswaarheden en levensbeschouwelijke kwesties. Religie moet ook de autonomie en gezag van de wetenschap erkennen als bron van kennis. Ten slotte moet religie erkennen dat de politieke orde in een moderne pluralistische samenleving gebaseerd is op een profane moraal, gestoeld op de universele waarden van vrijheid en gelijkheid. Hierdoor kan religie ernstig genomen worden in het (post)seculiere politieke debat.
Aan de seculiere zijde moet het naturalisme evolueren naar een postmetafysisch denken. Naast de empirisch-instrumentele rationaliteit moet ook een moreel-praktische redelijkheid worden erkend. Naturalisten moeten ook erkennen dat ze de irrationaliteit van religieuze wereldbeelden niet kunnen aantonen. Er schuilt nog een semantisch potentieel in religies. Tolerantie in een postseculier perspectief vereist een actief engagement dat de inhoudelijke en constitutieve betekenis van religie ernstig wil nemen. Religie is een bron van betekenis en motivatie. Religies dragen ook bij aan het besef dat we ons moeten engageren voor meer gerechtigheid en het goede leven.
3. Religie en de neutraliteit van de publieke rede.
De legitimiteit van de publieke besluitvorming is verbonden met de redelijkheid van het publieke debat. Habermas heeft het idee van een machtsvrije communicatie. Menselijke handelingen moeten gecoördineerd worden op basis van een redelijke overeenstemming tussen alle betrokkenen. Het is constitutief voor de geldigheid van morele en politieke normen.
Habermas ontwikkelt het deliberatieve model van democratie. Democratie kan niet zonder de participatie van burgers en middenveld, en niet zonder publieke en redelijke deliberatie tussen zoveel mogelijk betrokken burgers. Politieke beslissingen moeten steeds gebaseerd zijn op een vorm van redelijke overeenstemming. Politici en burgers moeten zich houden aan een morele duty of civility. Deze algemeen toegankelijke en dus neutrale argumenten noemt Habermas 'seculiere' redenen. Wetten, vonnissen etc. moeten neutraal geformuleerd en gerechtvaardigd kunnen worden. Levensbeschouwelijke argumenten in de publieke rede moeten ooit vertaald kunnen worden in redelijke, neutrale, politieke argumenten. Religieuze argumenten mogen enkel in de publieke opinievorming, maar niet op het niveau van politieke besluitvorming. Deze institutionele vertaalbaarheid stelt dat de input van religieuze tradities vertaalbaar moet zijn en dat die vertaling moet gebeuren in de informele publieke ruimte zelf.
Door dit provisie staat Habermas op een middenpositie tussen inclusionisten en exclusionisten. Het inclusionisme vindt elke vorm van provisie overbodig, waardoor de religieuze meerderheid beslissingen neemt die enkel ondersteund zijn door religieuze redenen. Dit kan onvoldoende de legitimiteit en stabiliteit van de politieke orde garanderen. Volgens Habermas is een provisie noodzakelijk als filter tussen civil society en formele beslissingsorganen.
Bij het exclusionisme moeten publieke standpunten zich laten leiden door seculiere argumenten en motieven. Religie heeft echter wel een legitieme plaats. Kerken en religieuze gemeenschappen hebben een rol gespeeld in de strijd voor een liberale samenleving. Er moet ook rekening gehouden worden met mensen die hun morele en politieke overtuigingen niet in seculiere termen willen of kunnen verwoorden. Het is ook onwenselijk dat de samenleving zich overhaast zou afsluiten van schaarse hulpbronnen van zin- en betekenisverlening, ook al zijn dat religieuze bronnen. Religie kan een semantische bijdrage leveren aan het publieke debat.
4. Habermas als eye-opener
Religie moet zich laten uitdagen door de rede en de rede mag zich niet afsluiten van het betekenispotentieel van religie. Habermas bepleit een dialogale co-existentie tussen religieuze en niet-religieuze invalshoeken en tradities. Er is nood aan een genuanceerd debat met en tussen religie.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten